Triển khai số điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 04/2026/QH16
Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 04/2026/QH16 ngày 23/4/2026. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng số 46/2024/QH15 và Luật số 106/2025/QH15.
Luật sửa đổi năm 2026 được ban hành theo hướng đẩy mạnh phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời đơn giản hóa thủ tục công chứng, tăng cường ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu trong tiếp nhận, giải quyết yêu cầu công chứng. So với quy định trước đây, Luật có một số điểm mới nổi bật như sau:
Thứ nhất, tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương trong quản lý hoạt động công chứng.
Luật quy định theo hướng mở rộng thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong quản lý nhà nước về công chứng. Theo đó, thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên được chuyển từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhằm bảo đảm phù hợp với chủ trương phân quyền, phân cấp hiện hành. Đồng thời, thẩm quyền miễn nhiệm công chứng viên cũng được giao cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi công chứng viên đang hoặc đã hành nghề theo từng trường hợp cụ thể.
Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm xây dựng Đề án quản lý, phát triển tổ chức hành nghề công chứng; xem xét việc chuyển giao thẩm quyền chứng thực giao dịch từ Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại các địa bàn đáp ứng điều kiện theo quy định.
Thứ hai, xác lập tiêu chí chung đối với các giao dịch bắt buộc phải công chứng.
Thay vì quy định theo hướng liệt kê cụ thể các giao dịch phải công chứng, Luật sửa đổi năm 2026 xác lập tiêu chí chung để xác định giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng. Theo đó, giao dịch phải công chứng là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao theo quy định của pháp luật.
Quy định này góp phần bảo đảm tính linh hoạt trong áp dụng pháp luật, hạn chế chồng chéo giữa Luật Công chứng và các luật chuyên ngành, đồng thời giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc công chứng một cách hợp lý.
Thứ ba, tiếp tục quy định chặt chẽ về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch bất động sản.
Luật sửa đổi, bổ sung Điều 44 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng tiếp tục duy trì thẩm quyền công chứng đối với giao dịch có đối tượng là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Việc mở rộng công chứng giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình phù hợp, gắn với quá trình hoàn thiện và vận hành đồng bộ cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan.
Quy định này nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch bất động sản và tăng cường tính chặt chẽ trong quy trình công chứng.
Thứ tư, đơn giản hóa thủ tục và hồ sơ công chứng, đẩy mạnh khai thác dữ liệu điện tử.
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động công chứng. Theo đó, đối với các thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu được cơ quan có thẩm quyền công bố, người yêu cầu công chứng không phải nộp giấy tờ chứa các thông tin đó mà có thể khai thác dữ liệu điện tử để cung cấp cho công chứng viên.
Công chứng viên có trách nhiệm khai thác, sử dụng dữ liệu từ cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành để giải quyết hồ sơ, không yêu cầu xuất trình bản chính để đối chiếu nếu thông tin đã được xác thực. Chỉ trong trường hợp không khai thác được dữ liệu hoặc dữ liệu không đầy đủ, không chính xác thì mới yêu cầu bổ sung giấy tờ.
Quy định này phù hợp với bối cảnh hiện nay khi định danh điện tử và công nghệ sinh trắc học đã được triển khai rộng rãi, góp phần giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và nâng cao hiệu quả quản lý.
Có thể thấy, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng năm 2026 tạo ra bước chuyển quan trọng trong hoạt động công chứng theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện giao dịch mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực công chứng tại địa phương.